Göğüs Hastalıkları Uzmanlık Dalında Dernek Enflasyonu
Kasım
2022’de ülkemizde Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Uzmanlık Dallarında
faaliyet gösteren dernekleri bir makalemde ele almış, onlarla ilgili çeşitli
görüş ve tespitlerimi dile getirmiştim. (1) Hatta bu yazımı kitabımın “Gözden
Geçirilmiş ve İlaveli 2. Baskısı”na yeni yazı olarak ilave etmiştim. (2) Konusunda
belki de tek ve çok önemli çalışmamı okumuş olanların o yazıdaki bilgi ve
tespitlerimi hatırlamaları, bu yeni yazımı anlamaları ve üzerine ilave etmeleri
açısından bir kez daha okumalarını, hala okumamış olanlar varsa daha fazla
vakit geçirmeden okumalarını istirham ediyorum. Geçen zaman zarfında yazım
büyük bir ilgi gördü ve an itibari ile 1.956 okunma oranına ulaştı.
O yazının
başında dernek sayılarını belirtikten sonra bir soru sormuş ve makale içinde o
soruya cevap aramıştım. İlk iki paragrafı aynen alıntılayıp bu yazıyı neden
kaleme almak ihtiyacı hissettiğimi açıklayıp değerlendirmeler yapıp çözüm
önerilerimi ortaya koymaya çalışacağım.
“Ülkemizde tıp alanında her
uzmanlık dalının en az bir derneği olup bazı uzmanlık dallarında birden fazla
dernek mevcuttur. Mesela göğüs cerrahisi uzmanlık dalında bir dernek varken,
göğüs hastalıkları uzmanlık dalında beş adet dernek mevcuttur. Bu sayıya o
uzmanlık dallarının yan dalları ve bir uğraş alanı ile ilgili olan dernekler
dahil değildir.
Peki neden
göğüs cerrahisi uzmanlık dalının tek bir derneği varken ve ancak iki senede bir
kongre yapabiliyorken, göğüs hastalıkları uzmanlık dalının beş adet derneği
mevcut olup her biri bırakın her yıl kongre yapmayı okul, kurs, sempozyum hatta
mevsimine göre tatil yöreleri dahil değişik illerde solunum günleri,
buluşmaları adı altında çok sayıda toplantı yapabilmektedir?” (1)
Makalemin
yayınından sonra aradan geçen bir yıllık sürede göğüs cerrahisi uzmanlık alanı
yine “tek dernek” olarak devam ederken, göğüs hastalıkları uzmanlık dalında
dernek sayısı altıya çıktı. Halbuki Türk Göğüs Cerrahisi Derneği ile ilgili
yazımda, “tek bir derneğe mahkûm ve mecbur değiliz” demiş, yeni ve ikinci bir
derneğe ihtiyaç olduğunu ihsas ettirmiştim. (3) Yazının başında bahsettiğim
yazımda da “kanaatimce bir uzmanlık dalında tek
dernek olmasının avantajları ve dezavantajları varken hem sayı açısından hem de
tekel oluşturmamak, rekabete imkân verebilmek açısından iki dernek de olabilir
diye düşünüyorum” demiştim. (1) Hala da aynı düşünüyorum, belki zamanla
gerçekleşir beklentisi ve umudundayım.
Yine derneklerle ilgili makalemde, “her iki uzmanlık dalının uzman
sayılarına karşılaştırmalı bakacak olursak, sayısal yönden göğüs hastalıkları
dernek sayısı üç olabilir gibi gözüküyor” demiştim. Ki o yazımda üç dernekten
kastım da üye sayıları, üyelerinin ülke sathında sağlık kuruluşlarına göre
dağılımları, örgütlenmeleri, kuruluşlarından bugüne değin yaptıkları
etkinlikler, çalışmalar ve diğer hususlar dikkate alındığında TÜSAD, TTD ve
ASYOD idi. Şahsi kanaatimi sorarsanız, göğüs hastalıkları uzmanlık dalında da
iki derneğin yeterli ve uygun olduğunu düşünüyorum. Bu üç dernekten bir rahatlıkla
diğeri ile birleşebilir, bütünleşebilir. Diğer iki dernek ise (ASD, ATD) bu üç
derneğin çapında olmayıp ulusal olmaktan ziyade lokal ve faaliyetleri sınırlı dernekler
olup doğrusu söylemek gerekirse dernekten daha ziyade kulüp görünümü arz
ediyorlar. İkisi de birer kurumun (biri üniversite -İstanbul Üniversitesi-
diğeri eğitim araştırma hastanesi - Ankara Gülhane) ağırlıkta olduğu teşekküller
olup ASD’nin kongre ve toplantılar için çoğunlukla Kıbrıs’ı tercih etmesi
dikkat çekmektedir.
Göğüs hastalıkları uzmanlık dalında dernek fazlalığı var diyordum ki,
bir meslektaşımın haber vermesi ile yeni bir dernek kurulduğunu öğrendim. Şaka
yapıyor zannettim, meğer şaka değilmiş.
Kuruluş ayını bilmiyorum ama logosunda yılı 2023 yazıyor. (4) Sitesinde
“Hakkımızda” kısmında belirtilen kuruluş amacı ve “Tüzük”ü kendinden önce
kurulmuş olan derneklerden bir farklılık göstermemektedir. ‘Kes kopyala
yapıştır’ kabilinden benzer, klişe ifadeler yer alıyor. Logosu sanki ‘Google
Görseller’ kısmından aranıp bulunmuş gibi duruyor.
Yönetim Kurulu’na yer alanlara gelince; halihazırda yönetim kurulu
başkanı ve bir üye İstanbul Süreyyapaşa Göğüs Hastanesi’nde görev yaparken, üç
üyesi de aynı hastaneden ihtisas almış olup şu an başka hastanelerde görev
yapmaktadırlar. Bu haliyle Süreyyapaşa Hastanesi ağırlıklı ve merkezli bir
yönetim kurulu var karşımızda. Yönetim kurulu üyelerinin biri profesör (ki o da
başkan, e yani olacak o kadar demeyin, son on yılda akademik hiyerarşi alt üst
oldu, artık kimse takmıyor), üçü doçent ve diğer üçü de uzmandır. Hepsi göğüs
hastalıkları uzmanı (biri uyku ile ilgili) olup bir üye iç hastalıkları uzmanı
ve allerji (allerji mi, yoksa alerji mi yazılır bir türlü anlamadım gitti) yan
dal uzmanıdır. Üyelerin üçü İstanbul’da (SBÜ’ye bağlı eğitim araştırma
hastanesinde), ikisi Gaziantep (biri devlet, diğeri özel sektör), biri de Bursa’da
SBÜ’ye bağlı eğitim araştırma hastanesinde iken bir kişinin görev yerini
internetten bulamadım. Yönetim kurulu üyelerinin biri hariç hepsi bayan
hekimlerden oluşmaktadır. Bu haliyle o bir kişiyi istisna tutarsak “kadın göğüs
hastalıkları derneği” de denilebilir, böyle olsa idi sanki daha farklı ve
orijinal olurdu gibime geliyor. Fakat daha sıcağı sıcağına hekimlikte cinsiyet
ayrımı konusunda yazı yazmış biri olarak şaşırdığımı itiraf etmeliyim, zira
yazımda dile getirdiğim ve önerdiğim böyle bir şey değildi. (5) Göğüs cerrahisi
branşında otuz yıllık uzman ve akademisyen biri olarak göğüs hastalıkları
branşının cerrahi ortağı olmamıza rağmen bu son kurulan derneğin yönetim kurulu
üyelerinden başkan dahil üçünü daha ziyade Süreyyapaşa Hastanesi’nde şef,
başhekim ve profesör olarak on dokuzuncu yıla girdiğim için az buçuk tanıyorum,
dahiliye uzmanı olup alerji yan dal uzmanlığı yapan üyeyi ise değil tanıma
duymadım bile, diğer uzmanları ise herhalde yaşları benden çok küçük olduğu
için olsa gerek, görmedim, duymadım, bilmiyorum.
Yeni, yepisyeni olan bu son dernek, akciğer kanseri ve sigara konusunda
güzide basınımızı bilgilendirmiş, “halk sağlığı” ise henüz yapım aşamasında
imiş. Peki yeni derneğin ilk icraatı ne mi olmuş? Tabii ki diğer kardeş göğüs
hastalıkları derneklerinin yıllardır yaptıkları gibi, kış mevsiminde olmamız
hasebiyle kış turizminin lokasyonlarından biri olan Kars’ta, Grand Ani Hotel’de
“KOAH ve Astım Güncellemeleri” adıyla bir sempozyum yapmak. Tesadüfe bakın ki
aynı tarihlerde TÜSAD Kıbrıs’ta ‘Akademi Kampı’na girerken, TTD Ankara’da ‘Kış Okulu
& Mesleki Gelişim Kursu’ düzenliyor. ASYOD Trabzon’da “Doğu Karadeniz
Solunum Buluşmaları”nda buluşurken, ASD Kıbrıs’ta “Solunum Senfoni Akademisi”
tertip ediyor (laf aramızda Senfoni kelimesi de baya ilginç geldi, herhalde
Kıbrıs’ta ‘Akdeniz Akşamları’, bir başka olsa gerek). ATD ise 2024’ü bırakın
2023’te bile hiçbir etkinlik yap-a-mazken, yeni dernek de müsaadenizle bırakın
bir sempozyum düzenlesin.
Sempozyum programının
analizini de kısaca yapayım. Adını daha önce hiç duymadığım ve Süreyyapaşa
Hastanesi’ne yeni atanan yeni başhekim hanım, üç günlük sempozyumun üç
oturumunda da tek başkan olarak gözüküyor. Aynı hastanede görev yapan dernek
yönetim kurulu başkanı doktor hanım da ‘tek kişilik dev kadro’ misali, tam dört
konuşma ile adeta sempozyumu sırtlamış götürmüş. İki sayfalık programda o kadar
çok kelime ve dil bilgisi hatası var ki, keşke bilen biri tashih yapsa dedim
içimden, ama şu an siz de duydunuz. Eylem isminin sehven yanlış yazıldığını
düşünürsek (ki öyle düşünüyorum), Gaziantep’te özel bir hastanede görev yapan
allerji yan dal doçenti ve toplantının sponsorluğunu üstlenen firmanın ilaç
uydu sempozyumu katılımcısı iki kişi hariç bütün katılımcılar Süreyyapaşa
Hastanesi’nde görev yapan kişilerden oluşmaktadır. Sempozyum bu haliyle
Süreyyapaşa Hastanesi’nin bir ilaç firması desteğinde Kars’ta bir otelde
düzenlediği bir faaliyet olarak göze batıyor. Ayrıca bir ilaç firmasının
sponsorluğunda onun bir ilacının tanıtımını yapan profesör meslektaşımız hariç,
bütün katılımcılar bayan olup sempozyum bu haliyle -ismi sehven yanlış yazılan ismi
lazım değil göğüs cerrahisi uzmanı kişi hariç-
tümüyle ‘bayan göğüs hastalıkları uzmanları’ sempozyumuna benziyor. Nerden
geldiyse hatırıma “bütün kızlar toplandık” şarkısı geldi. Tümüyle erkek
hekimlerden mürekkep bir dernek toplantısı görmedim bugüne kadar ama sonunda
bir kişi hariç tümüyle kadın hekimlerden müteşekkil bir toplantı görmek de
kısmette varmış. Toplantının konularında hiçbir orjinalite olmadığı gibi bu
haliyle diğer derneklerin ve özellikle ASYOD’un “Solunum Buluşmaları”
programına çok benziyor. ASYOD’dan istifa gerekçelerimden biri de bu
buluşmaların adeta mevsimine göre tarihi turistik yörelerde aynı isimler ve
konularla çok sık tertiplendiği noktasında idi. (6) Hazır yeri gelmişken
meraklısı için “seninle aşkımız bir roman, yandı sayfaları külüdür kalan”
tadında uzun bir hikâyeyi de okumanızı tavsiye ederim. (7)
ASYOD
‘Solunum Buluşmaları’nda iki defa bizzat şahit olduğum gibi bu tür sempozyumlardaki
‘poster ve sözlü bildiri oturum’ları usulendir, program içeriğini zengin
göstermek ve bilimsel bir hava katmak içindir. ASYOD’un katılma imkânı
bulabildiğim iki sempozyumunda da hazırlamış olduğum posterlerin sunumuna bile gerek
görülmemiş ve kimse ilgilenmemişti. Sempozyum aslında ilk gün bitiyor,
bitiriliyor ve bu oturumlar ikinci gün yapılıyor gibi gösterilip (ki pek
kimsenin poster ve sözlü bildiri gönderdiği filan da yoktu zaten) o gün o
şehrin tarihi ve turistik yerleri topluca geziliyor, yenilip içiliyordu.
Son
kurulan dernekle ilgili değerlendirmelerimi toparlayacak olursam, göğüs
hastalıkları uzmanlık dalında esas olarak üç dernek dikkati çekiyor. Başta da
belirttiğim gibi genel dernek olarak bir uzmanlık dalında iki dernek gayet
uygun ve yeterlidir. Sonradan kurulan daha küçük çaplı iki dernekten biri kendi
halinde yoluna devam ederken, bu son dernekten önce kurulan son dernek ATD ise 2023-2024
itibariyle inaktif durumda olup resmî web sitesine göre en son bilimsel
etkinliği 29 Eylül 2022 olarak görülüyor. Bir derneği kurmaktan daha zor olan
onu sürdürmek, yaşatmak ve geliştirmektir. Bu da kadro, kaynak, katılım ve
kararlılık ister.
Çiçeği
burnunda bu son dernek ise üç esas derneği bırakın diğer iki dernekten bile
daha acemi ve cılız gözüküyor. Sanki “bizim olsun küçük olsun” denilmiş. Sanki
diğer derneklere ve faaliyetlerine pek dahil edilmeyip aradıklarını bulamamış
kırgın ve küskün kişiler yeni bir dernekte bu olanağı bulmuşlar. Sanki bir
kişinin arzusu ve gayreti ile bir hastanenin göğüs hastalıkları hekim
kadrosunun küçük bir kesimiyle yönetim kurulu teşkil edilip sempozyum
düzenlenmiş gibi duruyor. Ahbap çavuş misali bu kadar dar kadro ve bir ilaç
firması desteği ile ancak “dar alanda kısa paslaşmalar” olur, dernek girişimi
uzun ömürlü olmaz, belli olmaz bir bakmışsınız bu dernek diğer derneklerden
birine iltihak edivermiş. Belki tekrar olacak evet ama son bir defa daha
söylüyorum, göğüs hastalıkları uzmanlık dalının yeni bir derneğe ihtiyacı
olduğunu düşünmüyorum, hatta tam tersi birleşerek ya da kendini feshederek dernek
sayısının azal-tıl-ması gerektiği kanaatindeyim. Bu son derneğin web sayfası ve
ilk sempozyum programı analiz edildiğinde bu camiaya en küçük bir yenilik,
değişim getirmeyeceği, katkı yapmayacağı, günümüz ekonomik koşullarında kısıtlı
olan kaynakların israfını daha da arttıracağını düşünüyorum.
Elbette
ülkemizde serbest teşebbüs vardır, isteyen, göze alan ve uğraşan herkes, her
hastane, her sanatoryum, her üniversite, hatta her bir göğüs hastalıkları
uzmanı bir ya da birden çok dernek kurabilir. Buna yasal bir engel yoktur.
Fakat keşke uzmanlık dernekleri ve faaliyetleri konusunda üçüncü (dünya) ligde
değil de birinci ligde olabilse idik. Dernekler gerçekten ama gerçekten o
uzmanlık alanında ihtiyaç varsa kurulmalı, istişareler ve hazırlıklar uzun
sürmeli, ilaç ve medikal firmalarının sponsor olmalarının getireceği bilimsel,
ekonomik ve etik sorunların bilincinde ve farkında olunmalı, dernek
faaliyetlerinin bu firmalar eliyle SGK üzerinden halka, yani bizlere fatura
çıkartılıp ödetilmesinden uzak durulabilmelidir. Dernekler, kongreler,
toplantılar, konular, kişiler artık birbirine o kadar çok benziyor, o kadar çok
birbirinin kopyası ve o kadar çok tekrara düşülüyor ki, bırakın ülkemizi
dünyadaki bilimsel gelişmeler bile bu hıza yetişemiyor. Her derneğin, kongrenin
ve toplantının gedikli, kadrolu üyeleri var ve herkes birbirini gayet iyi
biliyor, tanıyor.
Bazen bir
göğüs (hastalıkları) cerrahisi uzmanı olarak şu soru/soruları sormadan
edemiyorum. KOAH, akciğer kanseri ve allerji hastalıkları olmasa, bronkodilatör
bu kadar reçete edilip satılmasa, bu alanda faaliyet gösteren çok sayıda ilaç /
medikal firmaları olmasa, bunlar da “koşulsuz eğitim desteği” (ambalajı) adı
altında sponsorluk faaliyetlerinde bulunmasa bu kadar dernek, kongre,
sempozyum, kurs, buluşma vs. olabilir miydi? Dernekler bu pastadan pay alabilme
ve üyelerine dağıtabilme telaşında olmasa dernek kurmanın cazibesi kalır mıydı?
Son
derneğin ilk sempozyum programının sonundaki kayıt ve konaklama ücretlerine bir
göz atın dilerseniz (ki bu fiyatlar yine de şu ekonomik şartlarda makul
sayılır), buna bir de ulaşım giderlerini ekleyin, bu derneğin 100 TL aidat
ücreti ile olacak iş midir? Ve biliyorum ki bu sempozyuma katılan hiçbir hekim
elini cebine atmayacak, bütün harcamalar sponsor firma tarafından
karşılanacaktır ve dönüp dolaşıp SGK eliyle halka ödettirilecektir.
İlaç ve
medikal firmaların derneklere ve onların her tür faaliyetlerine desteği,
sponsorluğu bu şekilde gittiği sürece gerek göğüs hastalıkları ve gerekse diğer
uzmanlık dallarında yeni yeni başka derneklerin kurulmasının artık beni
şaşırtmayacağını söylemeliyim. Göğüs hastalıkları uzmanlık dalında yedinci,
sekizinci, dokuzuncu bir dernek neden kurulmasın? Her zaman ve zeminde bildiği,
inandığı şeyleri bedeller ödeme pahasına söyleyen ve “Onuncu Köy”ün
sakinlerinden biri olarak son sözüm ve çözüm noktasında önerim şudur.
Sağlık
Bakanlığı’nın artık bu uzmanlık derneklerine ve onların faaliyetlerine bir el
atması, bir çeki düzen vermesi zamanı çoktan geldi de geçiyor. Bu konuları ilgili
taraflarla istişare ederek; en doğru, gerçekçi, uygulanabilir, bilimsel ve etik
bir çözüme kavuşturması hepimiz için en sağlıklı yoldur, şarttır, kaçınılmazdır.
Prof. Dr.
İrfan Yalçınkaya
Kaynaklar:
1.
Göğüs
Hastalıkları ve Cerrahisi Uzmanlık Dallarında Dernekler, Kongreler &
Anılar, Görüşler, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, Akademik Akıl, https://www.akademikakil.com/gogus-hastaliklari-ve-cerrahisi-uzmanlik-dalinda-dernekler-kongreler-anilar-gorusler/irfanyalcinkaya/
2.
Benim
Yolum – Tababet San’atının İcrası ile Geçen 35 Yıl, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya,
Kitapyurdu Doğrudan Yayıncılık, İstanbul, 2023, Sh., 399-411, https://www.kitapyurdu.com/kitap/benim-yolum/602498.html&filter_name=benim+yolum
3.
Türk
Göğüs Cerrahisi Derneği Üyeliğimin Çeyrek Yüzyılının Değerlendirilmesi ve
İstifa Kararı Sürecimin Öyküsü, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, https://profdrirfanyalcinkaya.blogspot.com/2023/10/turk-gogus-cerrahisi-dernegi-uyeligimin.html
4.
Pulmoner
ve Alerji Hastalıkları Derneği, https://pahd.org.tr/
5.
Hekimlikte
Cinsiyet Ayrımı, Mobbing ve Hekim Seçme Hakkı, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya,
Akademik Akıl, 26.01.2024, https://www.akademikakil.com/hekimlikte-cinsiyet-ayrimi-mobbing-ve-hekim-secme-hakki/irfanyalcinkaya/
6.
ASYOD’la
On Yıl, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, https://profdrirfanyalcinkaya.blogspot.com/2022/11/asyodla-on-yil.html
7.
TÜSAD
Hikayem, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, https://profdrirfanyalcinkaya.blogspot.com/2021/09/tusad-hikayem.html
![PROF. DR. İRFAN YALÇINKAYA [GÖĞÜS CERRAHİSİ - THORACIC SURGERY]](https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjOSqhx1rvc70zQbuI67m6C9chfm5r0YlXuv4DqpwwqdvsLZ8aOYvoGva_4n8-3wnrAY-3CNTngHJcd-Kb6E0r1XGpiBhgX3KpFh7bqVwFaUv74e00zz1QzKGA2aHfgKK7GP_l7of1mnPNrvWwnx9DL4G3Icb6QtvT4WMKWPaHB_bCIm0hE3Z8_Mc-7cMY=s752)
