DİYAFRAM EVANTRASYONU

Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İstanbul Hamidiye Tıp Fakültesi, Göğüs Cerrahisi Anabilim Dalı, Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Sağlık ve Uygulama Araştırma Merkezi, Göğüs Cerrahisi Kliniği

E-posta: profdrirfanyalcinkaya@gmail.com

 

Özet: Diyafram evantrasyonu saptanan semptomatik hastalarda, minimal invaziv cerrahi ile plikasyon primer seçenektir.

 

Anahtar Kelimeler: Diyafram Evantrasyonu, Plikasyon, Video-Yardımlı Torakoskopik Cerrahi, Minimal İnvaziv Cerrahi

 

Tanım & Tarihçe & Etyoloji

Diyafram evantrasyonu, diyafram yaprağının tümünün veya bir kısmının, kostal kısımları ve organ bağlantıları bozulmamak kaydıyla kalıcı olarak yükselmesidir. Bir diğer tanım da, diyaframın kas tutunma yerlerinde herhangi bir defekt olmadan, plevral ve peritoneal boşluklar arasında bütünlük bozulmadan, hemidiyaframın kalıcı elevasyonudur. Evantrasyon ve paralizi deyimleri sıklıkla karıştırılır. Paralizi, denervasyon sonucu oluşan muskuler dejenerasyonu tarif eder ve evantrasyonu başlatan patolojilerden biridir. Ancak evantrasyon her zaman paralizi ile beraberlik arz etmez. Buna rağmen evantrasyon, hem paralizi hem de diyaframın elevasyonunu tanımlamak için eş zamanlı kullanım alanı bulmaktadır.

Diyafram yüksekliği ilk kez Jean Louis Petit tarafından tanımlanarak 1760 yılında yayınlanmıştır. “Diyafram evantrasyonu” tanımı ise ilk olarak 1829 yılında Beclard tarafından kullanılmıştır.

Hastaların büyük bir kısmında etiyolojik nedeni açığa koymak mümkün olmazken (idiyopatik diyafram evantrasyonu), malignansi, travma, infeksiyonlar, iyatrojenik nedenler (mediyasten ve kardiyak cerrahi) ve nöromüsküler hastalıklar önemli etiyolojik nedenler olarak karşımıza çıkmaktadır. Sebebi her zaman tam açıklanamasa da doğumsal ve edinsel diyafram evantrasyonu, frenik sinir paralizisine bağlı olan ve olmayan olmak üzere ikiye ayrılır. Çoğu zaman rastlantısal olarak travma sonrası ya da dispne etiyolojisinin araştırılması sırasında saptanan nadir patolojilerden biridir.¹ Birçok hastada neden ortaya konulabilmesine karşılık, bazı hastalarda neden tam olarak ortaya konulamamaktadır. Bu hastalarda altta yatan nedenin viral enfeksiyonlar olduğu düşünülmektedir.²

Konjenital diyafram evantrasyonunda ana neden, diyaframın kas kısmının doğumsal gelişim kusuru sonucunda oluşur, kas lif miktarında azalma ile karakterizedir. Edinsel diyafram yükselmesi ise, paralitik ve non-paralitik olarak ikiye ayrılabilir. Paralitik diyafram evantrasyonunda ana neden, frenik sinirin travma, tümör, cerrahi gibi nedenler sonrasında işlev görememesidir. Frenik sinir hasarlanmalarında, etkilenen tarafta diyafram yükselmesi gözlenir (Tablo 1).

Tablo 1. Evantrasyon dışında diyafram yükselmesine sebep olan diğer faktörler

 

Tanı

Diyafram evantrasyonu, nadir görülmekle birlikte, erkeklerde daha sık ve genellikle sol taraf ağırlıklı görülmektedir. Yetişkin hastalarda kazanılmış diyafram evantrasyonunun en sık semptomu solunum problemleridir. Diyafram temel solunum kası olması nedeniyle hastaların büyük çoğunluğu özellikle eforla ve sırtüstü yatıldığında artan dispneden şikayetçi olurlar. Daha az sıklıkla öksürük, retrosternal veya epigastrik ağrı da bir bulgu olabilir. Altta yatan akciğer hastalığı veya azalmış akciğer rezervine bağlı olarak respiratuvar yetmezlik bulguları bile ortaya çıkabilir. Bunun dışında bulantı, kusma, batında gaz-şişkinlik, geğirme veya anormal artmış barsak sesleri bulgu olarak karşımıza çıkabilir. Uyku bozuklukları ile de ilişkili olabilir. Bu nedenle diyafram evantrasyonu/paralizisi olan ve semptom gösteren hastalara uyku bozuklukları da varsa polisomnografi yapılmalıdır. Obstrüktif uyku apnesi sendromu tanısı konulan hastalar ameliyattan fayda görebilir, semptomlar tümüyle düzelebilir ya da hafifler. Bu şekilde, uyku bozukluklarının uzun vadeli komorbiditeleri de önlenebilir.^3,4

            Tanı sıklıkla, Postero-Anterior (PA) ya da lateral akciğer grafisi ile çoğu zaman rastlantısal olarak konulur. Direkt grafide diyaframın yükselmiş olması diyafram paralizisine işaret etmeyebilirken, eleve bir diyafram görülmezse paralizi dışlanabilir. Toraksın Bilgisayarlı Tomografisi (BT) ve gerektiğinde Ultrasonografisi de altta yatan patolojiyi göstermede değerli yöntemlerdir (Resim 1). Ancak bu yöntemlerin diyafram evantrasyonu ve hernilerini ayırt etmekteki yetenekleri kısıtlıdır. Magnetik Rezonans İncelemeye de gerektiğinde başvurulabilir.

Resim 1: Sol diyafram evantrasyonu (PA akciğer grafisi, Sol lateral akciğer grafisi), Toraks BT'de solda diyafram evantrasyonu

 

Frenik sinir etkilenmiş ise floroskopide diyafram hareketleri azalmış ya da yoktur veya diyaframın paradoksal hareketi görülebilir. Floroskopi sırasında ani inspirasyon yaptırılan hastada, normal diyafram aşağı doğru inerken, paralizili diyafram yukarı yönde hareket eder. Özellikle sağ diyafram evantrasyonu olan vakalarda mutlaka floroskopi ya da ultrasonografi yapılmalıdır. Günümüzde floroskopi yerini hemen tümüyle ultrasonografiye bırakmıştır. Toraks ultrasonografi ile rahatlıkla diyafram kalınlığı ölçülebilmekte ve diyafram hareketleri değerlendirilebilmektedir. Diyafram altındaki (hepatomegali, subfrenik abse, batın içi patolojiler gibi) patolojilerin sağ diyafram yüksekliğine yol açabileceği ve plevral effüzyon, perikardiyal kistlerin de diyafram evantrasyonunu taklit edebileceği unutulmamalıdır.

Solunum Fonksiyon Testleri (SFT), diyafram evantrasyonu olan dispneik hastaların değerlendirilmesinde yardımcı olabilir ve bu hastalarda sıklıkla FEV1 ve FVC değerlerinde düşüklük saptanır. Disfonksiyone diyafram, yeteri kadar gerilemediği için akciğer volümlerinde düşüş, kompliyansta azalma olur. Bu da spirometrik değerlere yansır ve FVC ve FEV1 değerlerinde düşüklük görülmektedir. SFT değerleri, genellikle diyafram evantrasyonu/paralizisi olan semptomatik hastalarda anormal olmasına rağmen, bu değerler çoğu zaman dispnenin şiddeti ile ilişkili değildir. SFT, dispnenin ayırıcı tanısında diğer faktörleri dışlamak için, evantrasyonda preoperatif değerlendirme, postoperatif takipte ve cerrahiye yanıtta kullanılan en objektif kriterdir.

Ayırıcı tanıda; özellikle Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı, konjestif  kalp yetmezliği, morbid obezite gibi efor dispnesi oluşturan ve dispnede artış yaratan sebepler dikkatlice irdelenmelidir.

 

Tedavi

Semptomatik diyafram evantrasyonu & paralizisi varlığında, tedavi cerrahidir. Etiyoloji ne olursa olsun plikasyon, temel cerrahi yöntemdir.^2,5

Cerrahi plikasyonun amacı; atrofik, ince, gevşek ve yükselmiş diyaframı stabilize ederek inspirasyon sırasında abdominal organların evantre tarafa hareket etmesini önlemek,  mediyastinal şift ve yükselmiş diyaframın yaptığı kompresyona bağlı gelişen parankimal lineer atelektazi oluşmasına engel olmaktır. Ayrıca diyaframdaki yükselme, plikasyon ile normal pozisyona indirilerek, kontralateral akciğerin genişlemesi için gerekli olan intratorasik negatif basınç yeniden düzenlenmiş olur ve böylelikle egzersiz performansı arttırılır.^2,6

Asemptomatik durumlarda ve neoplazmın neden olduğu sekonder evantrasyonlarda akciğer grafisinde evantrasyon saptansa bile semptomatik olup zorunlu bir durum olmadıkça cerrahi endikasyon yoktur. (Resim 2)

Resim 2. Cerrahi endikasyon konulmayan bir vaka

 

Respiratuvar semptomlar olması (genellikle dispne, özellikle efor dispnesi veya ortopne, daha az sıklıkla öksürük) veya gastrointestinal sistem ile ilgili bulgularının (dispepsi, meteorizm) hastanın yaşamını etkileyecek boyutta olması, cerrahi endikasyonu teşkil eder. Neoplazi durumu dışlandıktan sonra hastanın klinik ciddiyeti ve semptomların süresi göz önünde bulundurularak cerrahiye karar verilebilir. Evantrasyon nedeni paralizi ve semptomlar yeni ise, bu hastalarda tablonun belirginleşmesi için 6-12 ay kadar beklenebilir, paralizi dışı durumlarda ise klinik semptomu (efor dispnesi) olan ve radyolojik olarak gösterilmiş evantrasyonu olan hastalarda cerrahi için beklemeye gerek olmadığı kanaatindeyiz. Postoperatif erken dönemde ortaya çıkan evantrasyonlarda spontan rezolüsyon az da olsa mümkündür. Asemptomatik olgular takip edilmeli ve cerrahi tedavi, semptomların ortaya çıkması ya da solunum fonksiyonlarının bozulması halinde söz konusu olmalıdır. Ayrıca, torasik cerrahi uygulanan hastalarda frenik sinir yaralanması geliştiğinde (özellikle pnömonektomide) ileride gelişebilecek solunumsal komplikasyonları azaltmak amacıyla aynı seansta profilaktik diyafram plikasyonu da yapılabilir.⁷ Ventilatör desteğindeki hastalar için ise, endikasyon varsa plikasyon kontrendike değildir.

İlk defa 1916 yılında Wood, diyaframı kırıştırarak (wrinkling) boyutlarını azaltabileceği fikrini ortaya atmıştır. 1923 yılında Morrison, ilk başarılı evantrasyon cerrahisini gerçekleştirmiş ve halen kullanılmakta olan cerrahi prensibi tanımlamıştır.

Diyafram evantrasyonu cerrahisinde birçok yöntem tanımlanmış ve tarihsel süreçte kullanım alanı bulmuştur. Semptomatik diyafram evantrasyonu olan hastalarda geleneksel yöntem açık transtorasik ya da transabdominal yolla plikasyondur. Bu yolla hastaların semptomlarında belirgin düzelme ve solunum fonksiyonlarında hatırı sayılır iyileşme sağlanabilmektedir. Ancak açık cerrahi invaziv olup ayrıca belirli morbidite ve hatta mortalite dahi görülebilen bir yöntemdir. Özellikle çoklu komorbiditesi olan ve akciğer kapasitesi zayıf olan hastalarda iyi bir seçenek değildir. Ayrıca solunum sıkıntısını azaltmak ve gidermek için yapılan bu ameliyatta kullanılan kesi ne kadar küçük yapılmaya çalışılsa da, hastanın ameliyat sonrası dönemde hem ağrı hem de solunum fonksiyonlarını kısıtlayıcı etki yaparak ameliyattan beklenen sonucun başarısını azaltıcı yönde etki yapabilmektedir.²

Açık transtorasik cerrahinin dezavantajlarını en aza indirmek amacıyla 1995 yılında Gharagozloo ve ark., 72 yaşında timik karsinom nedeniyle sol frenik sinir tutulumu ve sol diyafram paralizisi olan hastada ilk torakoskopik diyafram plikasyonunu gerçekleştirmişlerdir. Bu prosedür, video yardımı ile yapılmış olması haricinde, teknik olarak klasik transtorasik yaklaşımdan farklı değildir. 1996 yılında, Mouroux ve ark., teknik olarak Gharagozloo’nun yönteminden daha uygulanır bir torakoskopik yöntem geliştirmiş ve yayınlamıştır.⁸

İlk VATS uygulamaları daha çok bebek ve çocuklardadır.⁹ Literatürde, erişkinlere ait yayınlardaki ilk serilerde, torakotomi ve VATS uygulanmış vakalar çoğunlukla birliktedir. Günümüzde artık açık cerrahi yöntemler, yerini minimal invaziv cerrahi yöntemlerine bırakmıştır. Açık cerrahi sadece VATS için çift lümenli tüp ile entübasyonun uygulanamadığı veya hastanın tolere edemediği ya da daha önce geçirilen hastalık ve ameliyat nedeniyle ileri derecede plevral/peritoneal yapışıklıklar nedeniyle minimal invaziv cerrahi uygulama imkânı olmayan hastalarda tercih edilmektedir. (Tablo 2)

Tablo 2. Diyafram patolojilerinde cerrahi yöntemler

 

VATS ile yaklaşımda hasta pozisyonu, açık cerrahideki gibi lateral dekübit pozisyonda ve 30 derece ters trendelenburg şeklindedir. İlk port 6. interkostal aralık (İKA) orta aksiller hattan açılmakta ve diğer 2 portun yeri diyafram eksplorasyonu sonrası belirlenmekte ve bazı cerrahlar diyaframı aşağı indirmek amacıyla CO2 kullanmaktadır. Cerrahi esnasında sadece torakoskopik aletler (Endograsper, Endostitch vs.) kullanılarak plikasyon uygulanmaktadır. Literatürde VATS için kullanılan port sayısı 2 ile 4 arasında değişmekte olup, tek port ile de bu işlemin gerçekleştirilebildiği belirtilmektedir.¹⁰ VATS işleminde kullanılan endoskopik aletlerin diyafram evantrasyonunda bebek ve çocuklarda uygun olmasına karşın, erişkinlerde diyaframın hem daha geniş yüzeyli hem de daha kalın olması nedeniyle endoskopik aletlerle yeterli gerginlikte bir plikasyonun gerçekleştirilmesi nispeten daha zordur.

RATS ile diyafram plikasyonunda hasta lateral dekübit pozisyonunda, baş 10 derece ters trendelenburg pozisyondadır. İlk port diyaframın en yüksek olduğu düşünülen yerden yapılır ve intratorasik boşluğa CO₂ verilir. Ardından 4. İKA’dan kamera portu açılır ve eksplorasyon sonrası robot kolları için 2 port daha açılarak plikasyon uygulanır. Plikasyon sırasında 3 boyutlu görüntü ve hareket kısıtlılığı olmaması avantajları arasında görünse de, RATS’ın maliyetinin yüksek olması, kolay ulaşılabilir ve yaygın olmaması bu yöntemin dezavantajları arasında sayılabilir.

Bir diğer yöntem de hibrid yöntem olup video-yardımlı mini-torakotomi olarak adlandırılır. Bu yöntem, 1 kamera portu ve 1 yardımcı torakotomi (utility) ile yapılan bir plikasyondur. Böylelikle açık cerrahi aletler rahatlıkla kullanılabilmekte ve işlem açık cerrahi rahatlığında gerçekleştirilebilmektedir. Toraks içi alan aydınlatılabilmekte ve diyafram tutulup çekildiğinde transillüminasyon ile diyafram altındaki yapılar rahatlıkla görülebilmektedir. Diyaframa yeterli kalınlık ve uzunlukta sütür atmak, endostitch ile kolay değildir ve bu da yeterli bir gerginliğin oluşmasını zorlaştırmaktadır. Üstelik VATS’da kullanılan 3-4 port yeri toplamda bir utility insizyonuna ulaşabiliyor. İlk defa Lai and Paterson’un 1999’da tanımladığı ve tek vaka olarak bildirilen bu yöntemi, daha sonra Rombolá ve ark.’ı modifiye etmiş ve 18 vakada uygulamıştır.^10,11

Biz de bu iki yöntemin farklı karakteristikleri olan modifiye bir şeklini diyafram evantrasyonlu vakalarda başarıyla uyguladık.^12-16

Bu yöntemde, hastaya genel anestezi altında çift lümenli entübasyon tüpü ile tarafa göre entübasyon uygulandı. Hastalar ameliyat masasına operasyon tarafı üstte kalacak şekilde lateral dekübit pozisyonda, baş kısım 30-45 derece yukarıda olacak şekilde yatırıldı. Böylelikle batın organları aşağıya alınmış ve diyaframa batın organlarının basısı azaltılmış oldu. Ameliyat tarafındaki kola, endokameranın hareketine engel olmayacak şekilde pozisyon verildi. Mide dekompresyonunu sağlamak ve batın distansiyonunu azaltmak için nazogastrik sonda takıldı. Bu işlem özellikle sol tarafta çok önemlidir, böylece diyaframın daha kolay aşağı inmesi sağlanmakta ve gerginlik azaltılarak cerrah için daha kolay manevra kabiliyeti sağlanmaktadır. Sağ tarafta yapılmasa da olabilir. Bu hastalarda ayrıca bir bağırsak temizliği yapılması gerekli değildir.

Ameliyatı yapacak cerrah, evantrasyon sağda ise hastanın arkasında, solda ise önünde yerini alır. İlk olarak aksiller hat 3. ya da 4. İKA’dan endokamera için 10 mm’lik (5 mm’lik de olabilir) port deliği açıldı. Sıfır derece optik (30⁰ de olabilir) kullanılarak toraks boşluğu ve evantre olan diyafram değerlendirildi. Tek taraflı ventilasyona geçilerek plikasyon uygulanacak taraftaki akciğer söndürüldü. İncelmiş ve evantre diyaframın göğüs duvarına yapıştığı yer saptandı ve iki kot yukarısından (genellikle 7. ya da 8. İKA) orta aksiller hattan 3-4 cm’lik utility torakotomi açıldı. Bu şekilde hem diyaframı gergin hale getirilebilecek seviye belirlendi (bunun için gerekirse transtorakal enjektör iğne ucu kullanılabilir) hem de açık cerrahide kullanılan aletler (ya da tercihen torakoskopi için geliştirilmiş açık aletler) ile çalışabilmek için uygun ve yeterli alan sağlanmış oldu. Utility torakotomi ekartasyonunda ilk başlarda pediyatrik ekartör, weitlaner retraktör gibi aletler kullanılırken sonrasında bütün vakalarda yara koruyucu retraktör (Alexis vb) kullanıldı.

Dikişler bir portegü ve penset yardımı ile ilk önce diyaframın tam orta hattına, lateralden mediale yani diyaframın göğüs duvarına yapıştığı en yakın yerden başlayıp perikardın diyaframa oturduğu yere doğru aralıklı ve devamlı tek sıra olacak şekilde iğneli 1 numara ipek sütür kullanılarak atıldı. İlk sütürler, ekartörden doğrudan gözle diyafram görülerek ve sütürlerin yardımıyla askı uygulanarak doğrudan atılabilirken, sona doğru dikişler monitörden bakılarak rahatlıkla atılabilmektedir. Diyafram penset ya da klemp ile kaldırılarak kamera ışığının da yardımı ile transillüminasyon yöntemi ile batın organlarına zarar vermeden plikasyon uygulandı. Plikasyon işlemi en mediale gelindiğinde parmak yardımıyla plikasyon hattı her iki sütür ucundan yay gibi gerginleştirilip utility torakotomiye en yakın yerde düğüm atıldı, gerektiğinde düğüm itici de kullanıldı. Bu ilk sıra dikiş ile birlikte diğer plikasyon hatları belirginleşmiş oldu, sonraki işlemler daha da kolaylaştı. Sonra aynı şekilde bu ilk sıra dikişin her iki yanına diyaframda yeterli gerginlik sağlayacak sayıda tercihen ikişer sıra dikiş atılarak diyafram normal pozisyonuna indirildi.

Eğer hastada diyafram ileri derecede incelmiş ve sütürlerin yırtabileceği düşünülüyorsa plejitli sütür kullanılabilir. Plikasyon yapılırken, bol ve gevşek halde olan diyafram pensle tutulduğunda oluşan plilerden iğneyi geçmeye çalışıp ne yüzeysel ve ne de çok derine iğneyi batırmamaya özen gösterildi. Bu şekilde hem diyafram çok güçlü bir şekilde plike edilmiş, hem de olası bir diyafram altındaki yapılara ilişkin komplikasyonun önüne geçilmiş oldu. Diyafram gerginliği parmak veya alet yardımıyla kontrol edildikten sonra tüm saha kamera yardımıyla gözden geçirildi. Plikasyon sonucu diyaframın aşırı gergin olmamasına dikkat edilmelidir. Zira intraabdominal basıncın arttığı hallerde atılan sütürler kopabilir.

Tüm hastalara 24 ya da 28 numara bir göğüs tüpü utility torakotomiden geçirilerek plevral boşluğa ucu apekse gelecek şekilde yerleştirildi. Kesi çok iyi kapatılmalıdır, aksi halde akciğer herniyasyonu bile olabilir, gerekli görülürse tek interkostal sütür bile atılabileceği kanaatindeyim. Tüm hastaların postoperatif PA akciğer grafileri çekilerek erken dönemde diyafram seviyeleri görüldü. Postoperatif 1. günde bağırsak hareketlerinin başlaması ile nazogastrik sonda sonlandırıldı ve tüm hastalara yumuşak diyet başlandı. Drenaj & hava kaçağı yoksa ve PA akciğer grafisinde de akciğer ekspanse ise dren genellikle postoperatif 1. gün sonunda ya da 2. gün alınabilir. Dreni alınan hasta kontrol akciğer grafisi sonrası taburcu edilebilir. Taburcu olduktan sonra da bir süre kabız olmaması ve ağır kaldırmaması konusunda öğütlenir.

Diyafram plikasyonu için literatürde birçok yöntem tanımlanmaktadır; el ile bağlanan U sütürler, matris sütürler, plejitli ya da plejitsiz kontinü sütürler veya stapler, meshli veya meshsiz yöntemler, diyaframın bir kısmının rezeksiyonu ve kalan kısmın overlaping sütürlerle uçuca getirilmesi sayılabilir. ^8,14

VATS ile plikasyon yöntemlerinin karşılaştırıldığı çalışma olmamakla birlikte Evman ve ark.’nın yaptıkları bir çalışmada, torakotomi ile yapılan plikasyon teknikleri karşılaştırılmıştır. Kırk iki vakalık seride akordeon plikasyon ile kruvaze plikasyon teknikleri karşılaştırılmış ve spirometrik değerlerdeki artışlar her iki grup arasında da benzer bulunmuştur. Teknikten bağımsız olarak spirometrik testlerde artış olduğu vurgulanmıştır.¹⁷ Plikasyon yöntemi seçimi, cerrahın uzmanlığına, eğitimine ve tercihine bağlıdır. Dispnedeki iyileşme, klinik başarının en önemli ölçüsüdür.

Biz ipek gibi non-absorbabl aralıklı kontinü sütürlerle yapılan akordeon plikasyonu uyguluyor ve tercih ediyoruz. Bununla birlikte sütür materyali olarak prolen ve polyester sütür de kullanılabilir. Diyafram ileri derecede incelmiş ve sütürlerle yırtılacağını düşündüğümüz birkaç vakada plejitli sütür de kullandık. Diyaframdaki oluşturulan gerginlik sonucu zımbaların atabileceği endişesinden dolayı stapleri ve ayrıca incelmiş de olsa yeterli kalınlıkta doku gereksiniminden dolayı diyafram rezeksiyonunu tercih etmiyoruz. Mesh önermiyoruz ve yalnızca nüks eden vakalarda kullanılabileceğini düşünüyoruz.

Sağ taraftaki diyafram evantrasyonu vakalarında çok dikkatli ve titiz olunmalıdır. Evantrasyon nedeni iyi araştırılmalı, mümkünse fluoroskopi yapılmalıdır. Fluoroskopi artık pek uygulanmadığından son yıllarda diyafram ultrasonografisini tercih ediyoruz. Böylece diyaframın hareketi ve kalınlığı rahatlıkla ölçülebilmektedir. Hastanın semptom ve solunum fonksiyon değerleri; KOAH, obezite ve kalp yetmezliği açısından iyi irdelenmelidir. Sağ diyafram evantrasyonu olan dört vakada ameliyat endikasyonu konulmazken, iki vakada ameliyatta diyafram normal bulunup plikasyondan vazgeçilmiştir.

Travma hikayesi olan vakalarda bile torakotomi yapıldığında diyaframda rüptür yerine evantrasyonla karşılaşmak mümkündür. Hatta diyafram hernisi ve perikardiyal kist gibi farklı patolojilere de rastlanılabilir. Bu nedenle travma hikayesi bile olsa, bütün diyafram patolojilerine VATS ile başlanmasını öneriyoruz. Zira kapalı cerrahide, istenildiği takdirde ve gerekli olduğu her an açık cerrahiye dönülebilir ama açık cerrahide kapalı cerrahiye dönülemez.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İstanbul Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi, Göğüs Cerrahisi Kliniği’nde, Aralık 2009 – Mayıs 2025 tarihleri arasında, efor dispnesi semptomu olan ve diyafram paralizisi&evantrasyonu tanısı alan 106 vakaya, minimal invaziv cerrahi ile diyafram plikasyonu uygulandı. Bütün vakalarda postoperatif dönemde klinik yakınmalar tümüyle ya da büyük ölçüde düzeldi. Hiç mortalite görülmediği gibi onu aşkın vakada minimal komplikasyon gelişti (bir vakada akciğer herniyasyonu), bir vakada nüks görüldü, takiple yetinildi. (Resim 3)

Resim 3. VATS plikasyon uygulanmış 106. vakamız

 

Aynı kurumda tez danışmanlığını benim yaptığım ve Dr. Deniz Gürer’e ait 2017 yılında yapılan “Diyafram evantrasyonunda minimal invaziv cerrahinin solunum fonksiyonları üzerine etkisi” konulu 50 vakalık doktora tez çalışmasında; hastaların preoperatif ve postoperatif FEV1 (% ve lt) değerleri karşılaştırıldığında her iki parametrede de istatistiksel olarak anlamlı artış tespit edilmiştir (p<0,001). FEV1 (lt) değerlerinde ortalama %12,1’lik bir artış mevcuttur. Benzer şekilde preoperatif ve postoperatif FVC (% ve lt) değerleri kıyaslandığında her iki parametrede de istatistiksel olarak anlamlı artış olmuştur (p<0,001). FVC (lt) değerlerinde postoperatif %11,5’lik bir artış olmuştur. Uzun takiplerde bir hastada nüks saptandı, bu hasta ameliyatı kabul etmedi ve takibe alındı.

Özellikle solda olmak üzere diyafram evantrasyonlu ve efor dispnesi olan semptomatik vakalarda cerrahi endikedir. Günümüzde diğer toraks yapıları gibi diyafram patolojilerinde ve özellikle diyafram evantrasyonunda da minimal invaziv cerrahi ile diyafram plikasyonu kolay, hızlı ve oldukça etkin bir yöntemdir. Açık cerrahide kullanılan aletlerin de kullanılabildiği bu cerrahi yöntemde açık cerrahidekinin benzeri yeterli diyafram gerginliği elde edilebilmekte ve spirometrik testlerde istatistiksel olarak anlamlı iyileşme sağlanabilmektedir. Aynı zamanda minimal invaziv cerrahi ile yapılan diğer ameliyatlardaki gibi postoperatif ağrı ve morbidite daha az olmakta, hasta konforu artmakta, iyileşme süreci hızlanarak hasta taburculuğu hızlı olmaktadır.^18-21

Diyafram evantrasyonu saptanan semptomatik hastalarda, minimal invaziv cerrahi ile plikasyonun primer seçenek olduğunun altını bir kez daha çizmek istiyoruz.

 

*İzleme Önerisi: Diyafram Evantrasyonunda Minimal İnvaziv Cerrahi, https://www.youtube.com/watch?v=GKqM4OX37Xs

 

*İzleme Önerisi: Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, Diyafram Evantrasyonu & Paralizisi’nde Minimal İnvaziv Cerrahi, Göğüs Cerrahisi Okulu, 2024,

https://www.youtube.com/watch?v=3DOxq0VrRRU&t=245s

Kaynaklar:

1.      Yalçınkaya İ. Dispne etyolojisinin araştırılması sırasında saptanan nadir bir patoloji: Diyafram evantrasyonu. Akciğer Bülteni 2019;5(2):51-5.

2.      Yalçınkaya İ. Diyafram paralizisi ve evantrasyonu. Yalçınkaya İ, editör. Diyafram Hastalıkları. Toraks Cerrahisi Bülteni 2013;4(4):266-71.

3.      Oruc O, Sarac S, Afsar GC, Topcuoglu OB, Kanbur S, Yalcinkaya I, Tepetam FM, Kirbas G. Is polysomnographic examination necessary for subjects with diaphragm pathologies? Clinics 2016;71(9):506-10.

4.      Sarac S, Salturk C, Oruc O, Kanbur Metin S, Bayram S, Karakurt Z, Yalcınkaya I. Sleep-related breathing disorders in diaphragmatic pathologies. Sleep and Breathing 2021;26:959-963.

5.      Derdiyok O, Yalçınkaya İ. Diyafram patolojilerinde cerrahi yaklaşım. In: Göğüs Cerrahisi. Metin M, Cansever L, Sezen CB (eds). Akademisyen Yayınevi, Ankara, 2022, Sh.415-20.

6.      Işık AF, Yalçınkaya İ, Kurnaz M. Erişkinlerde diyafragma yükselmeleri; Cerrahi gerekli mi? Van Medical Journal 2002;9(1):33–7.

7.      Yalçınkaya İ,  Doğruyol MT. Prophylactic chest surgery procedures. In: Dilek ON, Uranues S,  Latifi R, eds. Prophylactic Surgery. 1 st ed. Switzerland: Springer; 2021. p. 371-8.

8.      Gürer D, Atinkaya C, Yalçınkaya İ. Diyafram eventrasyonu. In: Eren TŞ, editor. Torasik Cerrahi. 1st ed. İstanbul: İstanbul Tıp Kitapevi 2019; p. 53–60.

9.      İrdem AK, Doyurgan O, Kılıç Y, Balık H. İnfantlarda konjenital kalp cerrahisi sonrasında gelişen diyafram felcinin cerrahi tedavisi. Dicle Tıp Dergisi 2024;51(3):415-24.

10.  Rombolá C, Crespo MG, López PT, Martínez AH, Atance PL, Ramírez AT, et al. Video-assisted minithoracotomy diaphragmatic plication: respiratory effects in adults. Thorac Cardiovasc Surg. 2016;64(08):647–53.

11.  Lai DTM, Paterson HS. Mini-thoracotomy for diaphragmatic plication with thoracoscopic assistance. Ann Thorac Surg. 1999;68(6):2364–5.

12.  Yalçınkaya İ. Plikasyon. In: Toker A, Batırel HF, editors. Çağdaş Videotorakoskopik Cerrahide Teknikler ve Sonuçlar. 1st ed. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2014; p. 157–62.

13.  Yalcinkaya I, Evman S, Lacin T, Alpay L, Kupeli M, Ocakcioglu I. Video-assisted minimally invasive diaphragmatic plication: feasibility of a recognized procedure through an uncharacteristic hybrid approach. Surg Endosc. 2017;31(4):1772–7.

14.  Yalçınkaya İ, Atinkaya Baytemir C. Diyafram Eventrasyonu ve Paralizisi. In: Yalçınkaya İ, editor. Diyafram Hastalıkları. 1st ed. Ankara: Türkiye Klinikleri Yayınevi, 2020; p. 38–44.

15.  Doğruyol MT, Yalçınkaya İ. Chapter 75: VATS plication of diaphragm. In: Advanced Thoracic Surgery; Balcı AE, Ersöz H, Yüksel M (editors), Ankara; Akademisyen Kitabevi, 2021;781-5.

16.  Yalçınkaya İ. VATS İle diyafram cerrahisi. In: Minimal İnvazif Torasik Yaklaşımlar; Metin M, Sezen CB (editors), İstanbul; Medical Network, 2021;291-308.

17.  Evman S, Tezel C, Vayvada M, Kanbur S, Urek S, Baysungur V, Yalçınkaya I. Comparison of mid-term clinical outcomes of different surgical approaches in symptomatic diaphragmatic eventration. Ann Thorac Cardiovasc Surg. 2016;224-29.

18.  Nardini M, Jayakumar S, Migliore M, Nosotti M, Paul I, Dunning J. Minimally invasive plication of the diaphragm: A single-center prospective study. Innovations 2021;16(4):343-9.

19.  Gritsiuta AI, Gordon M, Bakhos CT, Abbas AE, Petrov RV. Minimally invasive diaphragm plication for acquired unilateral diaphragm paralysis: A systematic review. Innovations 2022;17(3):180-90.

20.  Gilbert A, Wei B. Diaphragmatic plication: current evidence and techniques in the management of the elevated hemidiaphragm. Video-Assisted Thoracic Surgery 2023;8.

21.  Balamurugan G, Bhandarwar A, Wagh A, Bakhshi G, Ansari K, Bhondve S, Dhimole N, Jawale H. Comparison of short-term outcomes of video-assisted thoracoscopic (VATS) plication of diaphragmatic eventration-a six-year prospective cohort study. Updates in Surgery 2024;76(1):279-88.

BİR TÜRKÇE TIBBİ YAYIN VE ON DİLDE ÇEVİRİSİ

BİR TÜRKÇE TIBBİ YAYIN VE ON DİLDE ÇEVİRİSİ

İlk Türkçe yayınım, Göğüs Cerrahisi Uzmanlık Dalı öğrencisi iken hazırladığım ilk seminer, dönemin hastane başhekimi ve klinik şefi tarafından beğenilip yayın için hazırlamamı istemesi üzerine hastanemizin çıkardığı dergide yayınlanmıştı. Bu yayının ve sonrasının öyküsünü bir yazımda anlatmış ve ilk kitabıma da koymuştum. (1,2)

İlk yayını yıllar içinde onlarca yurt içi ve yurt dışı yayın, yüzlerce bildiri takip etti, bir zaman sonra bu yayınlar dahil bütün “bilimsel yayın ve çalışma listem”i 2020 yılında mesleki blogumda yayınlayıp akabinde de her yıl güncellemeye başladım. (3) Böylece istedim ki, bütün meslektaşlarım hatta hekim olsun olmasın isteyen herkes bilimsel yayın ve çalışmalarımı inceleyebilsin, yayının altında verdiğim link yardımı ile özetine ya da tüm makaleye erişebilsin. İlk yayınım dahil internetin olmadığı zamanlardaki (2000 öncesi) yayınlarımdan olup internet ortamında erişme imkânı olmayanları ve yayın hayatına son veren bir dergideki (Akciğer) iki yazımı da dijital ortama taşıyarak erişim fırsatı dahi sağlamak istedim. (4)

Ve gün geldi öyle zor ve tuhaf zamanlara geldim ki, hani şairin diliyle ifade edecek olursam; “öyle bir hayata çattık ki, hayata kurmuş pusu” (NFK) yayın işini de bıraktım, yalnız özel sayı ve kitap bölümlerini kabul ettim, hazırladım. (5)

Bu minval üzere devam ederken, en son Nisan’ın 1’inde Türk Göğüs Cerrahisi Derneği (TGCD) resmi yazı ile daha önce iki kez çıkardıkları Göğüs Cerrahisi kitabının üçüncüsü için bir bölüm daveti gönderdi. Ben de elimden gelenin en iyisini yapıp son teslim tarihinden on gün önce gönderdim (20 Haziran). Bundan üç gün önce 17 Haziran’da mali polis tarafından İstanbul’da bir göğüs cerrahisi kliniğine “organize ve örgütlü rüşvet” nedeniyle operasyon yapılmış ve üç doktor dahil birçok kişi tutuklanmıştı. Bu haberin altına düştüğüm kısa ve masum bir not, birileri tarafından TGCD başkanına yetiştirilmiş, o da bana telefon açıp tabiri caizse açtı ağzını yumdu gözünü, beni bir güzel azarlayıp paylamıştı (17 Haziran). O kadar zoruma gitti ve incindim ki, bu saygısızlık nedeniyle hiç olmazsa bir özür bekledim, gelmeyince Akademik Akıl sitesinde “Bıçak Parası” yazısını yazdım (23 Haziran). (6) Ve 30 Haziran’da öğleden sonra ameliyata girmeye hazırlanırken e-postamda “hazırlamış olduğunuz kitap bölümünün, editoryal kurul tarafından yapılan değerlendirme sonucunda yayına kabul edilmemesine karar verilmiştir” notu vardı. Tekrar tekrar okudum bir yanlışlık olmasın diye, bu bir “1 Nisan şakası” olmalı idi herhalde, ama ne yazık ki doğru idi ve gerekçenin belirtilmesi cevabıma da şu ana kadar cevap dahi verilmedi, verme zahmetine bile katlanılmadı. Ben de bu bilimsel, etik ve ahlaki olmayan tavra karşılık ertesi gün mesleki blogumda TGCD’ne veda mektubumu yayınladım, tutuklananlardan birinin de yer aldığı yönetim kuruluna da bu veda mektubumu gönderdim, dernekle bütün ilişkimi kestim, yolumu ayırdım. (7)

Antrparantez veda mektubumda demiştim ki; “Aslında doğrusunu söylemek gerekirse böyle bir bilim ve etik dışı zihniyete mensup bir editoryal kurulun çıkarmayı planladığı kitapta benim yazımın bulunmayacak olması belki daha hayırlıdır.” Zira artık bu tür kitapların okuyanına temel bilgiler dışında bir şey kazandırmadığını, bir yenilik ve farklı bakış açıları içermediğini düşünüyorum. Bu tür genel kitapları asistanların bir kısmı dışında pek kimsenin okumadığını düşünüyorum. Öteden beri bu camiadaki herkesim malumudur ki, cerrahi asistanları genel olarak pek okumaz, daha çok pratiğe, uygulamaya ağırlık verirler Belki uzmanlık sınavına hazırlanırken biraz okurlar. Eskiden uzmanlar ve baş asistanlar doçentlik sözlü sınavına hazırlanmak için iyi kötü okurlardı, doçentlikte sözlü sınav kalktıktan sonra doğrusu istisnalar hariç kimsenin sistematik bir okuma yaptığını düşünmüyorum. Cerrahların değil okumaya bir ameliyat ya da konu videosu seyretmeye bile pek zaman ayırdığını zannetmiyorum. Yazılanlar çizilenler kitaplarda, özel sayılarda, dergilerde öylece mahzun ve boynu bükük kalıyor, raflarda tozlanıyor. Okuma özürlü bir toplum olduğumuz gibi cerrahi kesimin de okuma konusunda pek istekli ve gayretli olmadığı öteden beri herkesin bildiği bir gerçektir. Bir yere kadar mazur da sayılabiliriz. Zira çoğu zaman bu textbooklarda (genel kitaplarda) ve özel sayılarda konuların önemli bir kısmı ilgili konuya hâkim olmayan, yeterli vaka ve tecrübesi olmayan kişilere tanışıklık, ahbap çavuş ya da ideolojik ilişkiler gözetilerek veriliyor, tabiri caizse bir yerde kıyak çekiliyor, lütuf yapılıyor. O yüzden bu yazıların çoğunda bir kalite, nitelik, yenilik ve farklı özellikler bulunmuyor, okuyanına fazla bir şey katmıyor, kazandırmıyor. Bu yazılar daha çok doçentlik yayın kriterlerini tamamlama ve profesörlüğe atanma durumlarında işe yarıyor. Bu ülkede tıbbi yayınların bile (sahte ve ısmarlama yayınlar konumuz dışı) çoğu bilinenlerin tekrarıdır, bilim dünyasına katkısı yoktur ya da yok denecek kadar azdır. Hatta yüksek lisans ve doktora tezlerinin bile %90’dan fazlası tez bile değildir. Nasip olursa ilerde bir gün, bugüne kadar yeri geldikçe parça parça anlattığım “tıbbi yayın hayatımın öyküsü”nü müstakil bir makale olarak yazmayı düşünüyorum.

Veda mektubumda ayrıca; “Yazım, çalışmam, eserim var da derdim mi var? Bir şekilde değerlendiririm inşallah” demiş ve de “Yeter ki isteğimizi, enerjimizi, heyecanımızı yitirmeyelim, çok ama çok çalışalım, bilgi ve tecrübemizi birbirimizle ve camia ile hatta dünya ile paylaşalım” diye de bitirmiştim. Elimde yayına hazır bir makale vardı ve benim bunu değerlendirmem, yayınlamam lazımdı. Geçen yıl Prof. Dr. Mustafa Yüksel hocamız aramış ve Türkiye’de ilk Türkçe Göğüs Cerrahisi Kitabı (Textbook) olan Kırmızı Kitap’ın 3. basımını planladıklarını, benim de bir bölüm yazıp yazamayacağımı sormuştu, ben de evet demiştim. O günden beri ses soluk çıkmayınca ve bu hal de başıma gelince kendisini aradım. Kitabın ne aşamada olduğunu sorunca da TGCD’nin de benzer bir kitap çalışması hazırlığı içinde olduğu için iki yıl kadar ertelediklerini söyledi. Bu ihtimal de bitince eşimle konuyu mütalaa ederken aklıma çok ilginç ve orijinal bir fikir geldi. Bu yazıyı neden kendi blogumda yayınlamıyordumki. Benim artık yayına, puana, ünvana, şuna buna ihtiyacım yoktu ki, isteyenler pekâlâ blogumdan da yayınıma erişebilirdi. Tıbbi bir makalenin (ki bir de derleme-review) illa da hakemli bir dergide, editör/ler’li bir kitapta yayınlanması neden zorunlu olsundu ki?

Yayınımı sadece Türkçe yayınlamakla kalmayıp dünya ile de paylaşabilmek için on farklı dilde daha hazırladım. Bu amaçla “Google Çeviri” uygulamasından faydalandım. Dünyada en çok konuşulan ve bilimsel çalışmalarda en çok kullanılan İngilizce ilk dil olurken, onu ülkemiz müfredatında cumhuriyet döneminde bugüne kadar yabancı diller kategorisinde İngilizce ile birlikte en çok öğretilen Fransızca (ki ortaokul, lise ve üniversitede yabancı dilim idi) ve Almanca ikinci ve üçüncü dil oldu. Bu ülkenin acı ama gerçeklerinden biri de düne kadar üçün(den) birini tercih etmek zorunda kalınırken ve birini bile derdini anlatacak ve anlayacak düzeyde öğrenemezken, bugün ikinci bir yabancı dil daha öğretilmeye çalışılıyor. Çalışılıyor derken aslında anaokulundan üniversiteye kadar bütün eğitim öğretim hayatı boyunca bazı kurumlar istisna hiçbir zaman hiçbir yabancı dil bir kişiye bile öğretil-e-memiştir. Osmanlı döneminde özellikle münevver kesimde yaygın olan ve dinimizi, dilimizi, edebiyatımızı büyük oranda etkileyen fakat cumhuriyet sonrası bilinçli/kasıtlı olarak geri plana itilen Arapça ve Farsça bir diğer tercüme yaptığım iki dil oldu. Ülkemizde Türkçe’den sonra en çok konuşulan dil olan Kürtçe’ye de yayınımı çevirdim (en çok konuşulan lehçe Kurmançça’ya). Akabinde yayınımı dünyada en çok konuşulan dillerden biri olduğunu hayretle öğrendiğim İspanyolca’ya, dünyada en kalabalık nüfusa sahip Çinlilerin konuştuğu ve artık bilimsel literatürde en yeni ve en çok yayınların yapıldığı Çince’ye (basitleştirilmiş), farklı bir alfabe ve kalabalık nüfus olarak Rusça’ya ve son olarak da İtalyanca ile yakın olan ve Tıp terimlerinin köken aldığı Latince’ye de çevirdim.

Böylece belki de “Türkiye ve Dünya’da bir ilk”e imza attım. On beş yıldır iki çalışma alanımdan biri olan “Diyafram” konusunda ve özellikle “Diyafram Evantrasyonu”nda ülkemizde ilk olarak hibrid olarak başlayıp sonrasında video-yardımlı torakoskopik cerrahi yöntemini sürdürdüm. Cerrahi tedavisinde “minimal invaziv cerrahi”yi 100’ü aşkın vakada uygulayıp birçok kişiye öğreterek yaygınlaşmasını sağladım. Bu konuda birçok seminer, kongre sözlü bildiri, poster ve konuşmalar yaptım, dergi özel sayıları ve kitap bölümleri hazırladım, birçok ödül aldım/aldık. Ve şimdi de son yayınımı başta Türkçe olmak üzere on farklı dilde yayınlamış oldum.

Başta Göğüs Cerrahisi stajyerleri olmak üzere uzmanlık öğrencileri, uzman ve akademisyenler ve bu konuyu merak eden herkes (halk) için de bir okuma fırsatı ve imkânı sağlamış oldum. Sadece Türkiye değil Dünya’da da erişilebilir, istifade edilebilir olmasını istedim.

Umarım başarılı olmuşumdur, faydalanmanız ve paylaşmanız dileğiyle hayırlı olsun.

14.07.2015 / Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya

Kaynaklar:

1.      Beşibiryerde, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, Akademik Akıl, Kasım 2020, https://www.akademikakil.com/besibiryerde/irfanyalcinkaya/

2.      Benim Yolum – Tababet San’atının İcrası İle Geçen 35 Yıl, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, Kitapyurdu Doğrudan Yayıncılık, 2. Baskı, Eylül 2023, İstanbul, https://www.kitapyurdu.com/kitap/benim-yolum/602498.html

3.      Bilimsel Yayın ve Çalışma Listem 2025, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, https://profdrirfanyalcinkaya.blogspot.com/2020/06/bilimsel-yayin-ve-calisma-listem-2020.html

4.      İnternette erişme imkânı olmayan bilimsel yayınlarımın tam metinleri, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, https://profdrirfanyalcinkaya.blogspot.com/2020/06/internette-erisme-imkani-olmayan.html

5.      Sondan bir önceki makalem yayınlandı?!, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, Temmuz 2021, https://profdrirfanyalcinkaya.blogspot.com/2021/07/sondan-bir-onceki-makalem-yayinlandi.html

6.      Bıçak Parası, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, Akademik Akıl, 23 Haziran 2025, https://www.akademikakil.com/bicak-parasi-3/irfanyalcinkaya/

7.      Türk Göğüs Cerrahisi Derneği’ne Veda Mektubum, Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya, 01 Temmuz 2025, https://profdrirfanyalcinkaya.blogspot.com/2025/07/turk-gogus-cerrahisi-dernegine-veda.html

VAN TIP’TAN GELİP GEÇENLERLE SÖYLEŞİ -2- KONUK: PROF. DR. REHA ERKOÇ

YENİ YOUTUBE KANALIMDA İKİNCİ SÖYLEŞİ VİDEOSU

Merhaba, geçen hafta sonunda Nefroloji Uzmanı Prof. Dr. Reha Erkoç hocamızla “Van Tıp’tan Gelip Geçenlerle Söyleşi” dizisinin ikincisini gerçekleştirdik. Hocamızı tanıtıp onunla Van Tıp’lı yıllar etrafında yarım saate yakın sohbet ettik. İlgiyle izleyeceğinizi ve beğeneceğinizi umuyorum. Videoyu başkalarıyla da paylaşır (ilk video izlenme sayısı an itibariyle 257) ve kanalıma abone olursanız (an itibariyle abone sayısı 30) sevinirim. İyi seyirler.

https://www.youtube.com/watch?v=0FwZov9DfiU

VAN TIP’TAN GELİP GEÇENLERLE SÖYLEŞİ -1- KONUK: PROF. DR. TURGUT GÖKSOY

Merhaba, dün Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı Prof. Dr. Turgut Göksoy hocamızla “Van Tıp’tan Gelip Geçenlerle Söyleşi” dizisinin ilkini gerçekleştirdik. Hocamızı tanıyıp onunla Van Tıp’lı yıllara dair yarım saate yakın sohbet ettik. İlgiyle izleyeceğinizi ve beğeneceğinizi umuyorum. Videoyu başkalarıyla da paylaşır ve kanalıma abone olursanız sevinirim. İyi seyirler.

TÜRK GÖĞÜS CERRAHİSİ DERNEĞİ’NE VEDA MEKTUBUM

TÜRK GÖĞÜS CERRAHİSİ DERNEĞİ’NE VEDA MEKTUBUM

“…Kurulduğu günden beri derneğin (40.) üyesiyim, daha doğrusu üyesi idim, 30 Eylül (2023) itibari ile üyelikten istifaen ayrıldım. Ve 25 yıldır üyesi olduğum bu dernekte bir(er) dönem Yönetim Kuruluğu Üyeliği ve İstanbul Şubesi Başkanlığı da yapmıştım…”

         Yukardaki satırlar iki yıl önce (19 Ekim 2023) mesleki blogumda yayınladığım, “Türk Göğüs Cerrahisi Derneği (TGCD) Üyeliğimin Çeyrek Yüzyılının Değerlendirilmesi ve İstifa Kararı Sürecimin Öyküsü” adlı yazımdan alıntıdır. (https://profdrirfanyalcinkaya.blogspot.com/2023/10/turk-gogus-cerrahisi-dernegi-uyeligimin.html) Bu yazımı bugüne kadar okumamış olanların okumasını, okumuş olanların da isterlerse bir kez daha göz atmalarını istirham ederim. Zira ilk istifa kararımın cemaziyülevvelini bilmeyenler şimdi yazacaklarımı anlamak ve açıklamakta zorlanabilirler. O yazıda yazdıklarımı bu yazıda tekrar etmeyeceğim. O yazım oldukça uzun idi, bu yazım oldukça kısa olacak inşallah. Ben bile bu yazımı kaleme almadan önce hafızamı tazelemek ve bir girizgâh olsun diye o eski “uzun hikâye”yi tekrar okudum.

İlk istifamdan sonraki bir yılda dernekle bir ilgim olmadı. Geçen yıl Kasım ayının ikinci haftasında dernek yönetim kurulu seçimi oldu. Süreci uzaktan takip ettim ve yeni dernek başkanı olan meslektaşımızı tebrik de ettim, yeni dönemde bir şeylerin değişeceği umudum az da olsa vardı. (Resim 1) O da “abi, seni derneğe tekrar üye yapmak istiyoruz, üyeliğini aktif hale getiriyoruz” dedi, “tamam” dedim.

                                                        Resim 1

Ondan sonraki süre zarfında bazı hoşuma gitmeyen şeyler olsa da kendisine ilettiğimde “abi bütün bunlar geçmiş dönemle ilgili” deyince sustum, bir şey demedim.

14 Şubat tarihinde TGCD bünyesinde “Diyafram Çalışma Grubu” kurulması önerimi yazılı olarak kendisine iletmiştim. Tam bir ay sonra beni arayıp şifahi olarak “abi üzgünüm önerine sıcak bakılmadı, ben kabul ettim, diğer üyelere de söyledim fakat kabul etmediler” dedi. Canım sıkıldı, üzüldüğümü ve itirazımı kendisine bildirdim ama sonuç değişmedi, ben de yazılı resmî açıklama talebinde bulundum. İki gün sonra TGCD Yönetim Kurulu’nun gerekçeli kararında “yönetim kurulunca, diyafram hastalıkları ve cerrahisi konusunda ayrı bir çalışma grubu kurulmasına ihtiyaç bulunmadığı kanaatine varılmıştır” cevabı iletildi. Aslında ilk ana kriz bu idi ama “la havle” çekip bir kenara not ederek konuyu kapattım. 

Mart sonunda dernek başkanı arayıp TGCD Göğüs Cerrahisi Kitabı’nın 3. Versiyonu için “diyafram pilleri” konusunu teklif edince, o konuyla ilgilenmediğimi, “diyafram evantrasyonu” olursa yazabileceğimi belirttim. O da “bu konu yok ama bir sorayım” dedi ve sonra da arayıp “olur” dedi. 1 Nisan’da da resmi olarak bölüm yazarlığı daveti geldi. (Resim 2) 

                                                    Resim 2

Antrparantez bu kitap çalışması derneğin bir önceki yönetim kurulu toplantılarında da gündeme gelmiş, fakat Avrupa Göğüs Cerrahisi Derneği’nde de görev yapan bir yönetim kurulu üyesi “artık textbook tipi kitap çalışmalarına sıcak bakılmıyor, Avrupa Göğüs Cerrahisi Derneği bile kitabının yeni baskısını yapmaktan vaz geçti, yapmayacak, zira artık her şey dijital ortama aktarılıyor, bu tür genel yayınlardan ziyade yeni, orijinal, spesifik yayınlara sıcak bakılıyor” deyince proje iptal edilip rafa kaldırılmış. Anlaşılan yeni yönetim o projeyi tekrar raftan indirmeye karar vermiş.

Bana verilen bölümü 12 Haziran’da hazırlamaya başlayıp 19 Haziran’da bitirdim. Zaten konu ile 2009’dan beri ilgileniyordum ve bu ülkede bu konuda en çok çalışması olan kişiydim. 20 Haziran’da teslim ettim. Alındı yazısı da geldi fakat bölüm yazılarının son teslim tarihi olan 30 Haziran tarihinde bir e-posta daha aldım. Editoryal kurul herhangi bir gerekçe belirtmeden “yapılan değerlendirme sonucunda, bölümünüzün yayına kabul edilmemesine karar verilmiştir” cevabını iletti. (Resim 3)

                                            Resim 3

Eğer derseniz ki, “siz gerekçeyi biliyor musunuz?”, “bilmiyorum ama tahmin ediyorum” diyebilirim. 23 Haziran’da Akademik Akıl sitesinde “Bıçak Parası” adlı bir yazı yazmış ve derneği, dernek başkanını kısa bir süre önce İstanbul’daki bir göğüs cerrahisi merkezinde gerçekleşen müessif bir olay nedeniyle uyarmış ve eleştirmiştim. (https://www.akademikakil.com/bicak-parasi-3/irfanyalcinkaya/)

Fakat bu yazımdan dolayı -aklıma gelmedi değil- derneğin bilimsel bir konuda gayri bilimsel ve gayri mesleki etik-ahlaki bir tavır takınıp böyle bir adım atacağına imkân ve ihtimal vermiyordum. Ama olan oldu, aklıma gelen başıma geldi.

Bu bilimsel ve etik dışı tutum nedeniyle artık benim bu dernekle hiçbir ilgim, ilişkim, ilintim ve iltisakım olmaz, olamaz. Aslında ben bardağı taşıracak son damla olarak derneğin bu yılki kongresine davet edilip edilmemeyi beklemeyi, ona göre son kararı vermeyi düşünüyordum. Fakat bu saatten sonra buna da gerek kalmadı. Zira artık bu bilim dışı, etik dışı karar ve saygısızlıktan sonra çağırsalar da asla gitmem.

Yazımın reddedilmesinin gerekçesini yazılı olarak hemen sordum ama şu ana kadar bir cevap alamadım. Eğer gelirse bu yazının sonunda aynen koyacağımı bilmenizi isterim. Aslında doğrusunu söylemek gerekirse böyle bir bilim ve etik dışı zihniyete mensup bir editoryal kurulun çıkarmayı planladığı kitapta benim yazımın bulunmayacak olması belki daha hayırlıdır. Bu çalışmamı onlara vermekle onları onurlandırmıştım. Yazım, çalışmam, eserim var da derdim mi var? Bir şekilde değerlendiririm inşallah.

Davet edildiğim bölüm yazarlığının herhangi bir gerekçe belirtilmeden keyfi bir şekilde yayına kabul edilmemesi öncesi muhtemelen gerekçe olduğunu düşündüğüm “Bıçak Parası” yazısından son anda derneğe ve başkanına son bir şans vermek, son karar öncesi bir fırsat tanımak için aşağıdaki paragrafı yazının sonunda olmasına rağmen çıkartıp yayınlamamıştım. Çıkardığım o paragrafı şimdi artık paylaşabilirim.

“Bu son “bıçak parası” olayındaki tavrı (daha doğrusu tavırsızlık) ve dernek başkanının bu camianın onurlu, kıdemli ve değerli bir üyesi olan şahsıma karşı saygısızlığı nedeniyle TGCD yönetim kurulunu istifaya ve şahsımdan özür dilemeye davet ediyorum. Yeri gelmişken daha önce çeşitli gerekçelerle istifa ettiğim ve yeni yönetimle birlikte geri alıp aktifleştirildiği söylenen üyeliğimden şu an itibariyle tekrar huzurunuzda istifa ediyorum. Bu derneğin benim için anlam, önem ve değeri kalmamıştır. O zamanki istifa mektubumun gerekçelerini ele aldığım yazıda da belirttiğim gibi Göğüs Cerrahisi Camiasının artık ikinci ve yeni bir derneğe ihtiyacı vardır.”

“Yiğidin hakkı üçtür” derler ama artık üçüncü bir istifa daha olmayacak, bu ikinci ve son. Zira son yedi ayda görüp anladım ki, bu dernekte sorun başkanda, başkanın tavır ve tutumunda değil derneğin kendisindedir, zihniyetindedir. Kuruluşundan beri bu dernek bir türlü yapısal sorunlarını çözemedi, zihniyet değişimi ve dönüşümünü gerçekleştiremedi, kendini yenileyemedi, yenilenme ve toparlanma şansı da kanaatimce artık yoktur.

İlk “istifa sürecimin öyküsü” yazımın sonundaki görüşümü tekrar iktibas ederek yazımı bitirmek istiyorum.

         “…TGCD’den önce de vardık, TGCD’den sonra da var olmaya devam edeceğiz. Tek bir derneğe mahkûm ve mecbur değiliz. Dernek mensubu olalım olmayalım yapacak çok işimiz var. Artık TGCD üyesi olmasam da emekli olana ve de bu branşta çalışmayı sonlandırana kadar “Göğüs Cerrahisi Toplumu”nun bir üyesi olarak çalışmalarıma devam edeceğim inşallah. Yeter ki isteğimizi, enerjimizi, heyecanımızı yitirmeyelim, çok ama çok çalışalım, bilgi ve tecrübemizi birbirimizle ve camia ile hatta dünya ile paylaşalım…”

         Sevgi, saygı ve selamlarımla.

 

01.07.2025 / Prof. Dr. İrfan Yalçınkaya

BIÇAK PARASI

Cerrahinin ana simgesi bıçak yani bistüri (neşter) dir. Tıpta cerrahi bir dalda ihtisas eğitiminin sonunda girilen sınavda başarılı olan yeni uzmana meslektaşları “bıçağın keskin olsun” dileğinde bulunur. Bu cerrahın bundan sonra gireceği ameliyatlarında başarılı olması temennisidir, yoksa espri anlamında söylersek düğünde pasta kesme öncesi garsonun “bıçak kesmiyor abi, -lafın gelişi- at bir yüzlük de kessin” demek değildir.

Bu yazımda 37 yıllık hekim ve 31 yıllık cerrah (göğüs cerrahisi uzmanı, profesörü) olarak bilgim ve birikimim oranında bu konuya ‘neşter vurmak’ istiyorum.

Yazının tamamını okumak isteyenler için; https://www.akademikakil.com/bicak-parasi-3/irfanyalcinkaya/

EFE VE KİTAPLARIM

 

2025 KURBAN BAYRAMI KARTIM

HEYBEMDEN SEÇKİLER - EŞOFMANLI ŞEVKET HOCA

“HEYBEMDEN SEÇKİLER” KİTABIMIN FARKLI ÖZELLİKLERİ

“HEYBEMDEN SEÇKİLER” KİTABIMIN FARKLI ÖZELLİKLERİ

 

On gün önce (21 Mayıs) yayınlanan ikinci kitabımı farklı kılan özellikleri maddeler halinde belirtmek istedim.

1.     İlk kitabım “Benim Yolum”, bir hekim olarak tıp fakültesine adım atıp yola çıktığım günden buyana geçen “Tababet San’atının İcrası ile Geçen 35 Yıl”daki mesleki (medikal) anı ve düşüncelerimi içermekte idi ve üç buçuk yıl önce yayınlanmıştı. Ki dün de Göğüs Cerrahisi alanında uzman oluşumun 31. yılının bitimi idi.

2.     Bu kitap ise üniversite yıllarımdan beri 43 yıllık okuma, araştırma ve düşünsel çabamın bir hasılasıdır.

3.     Kitabım 30 yıl içinde kaleme aldığım paramedikal yazılardan yaptığım seçkilerin tekrar gözden geçirilip güncellenmesi ve son yıllardaki yeni denemelerimin bir toplamıdır.

4.     Kitabın yayına hazırlanması için 6 aylık bir uğraş verilmiş olup redaksiyon, edisyon ve kapak çalışması bir ayı almıştır.

5.     Kitabın ön kapak fotoğrafı eşime ait olup adı dahil ön kapaktan arka kapağa kadar bütün çalışmalar, tasarım ve masraf bana aittir.

6.     Önceki kitabımda olduğu gibi bu kitapta da ön ve arka kapak dışında kitabın içinde şekil, fotoğraf filan olmayıp videolar dahil tüm görseller kitabın görsel sayfası olarak hazırlanıp “Onuncu Köy” adlı bloguma konuldu.

7.     Kitap altı ana bölümden oluşmakta olup toplam 640 sayfadır.

8.     İlk bölümde, bölüme verdiğim isim gibi iç ve dış siyaset, tarih, fikir, fikir ifade hürriyeti, muhalefet, deprem, biyografi dahil on iki farklı denemede “Daldan Dala” atladım. İlk yazım ‘Bumerang’ta Hollywood filmlerinden hareketle Batı ve özellikle ABD’yi dünden bugüne anlatmaya çalıştım. Özellikle ‘Halk Üniversitesi’ kavramı (yazısı) orijinaldir ve kavram bana aittir. İkinci bölümde dokuz farklı konuda bir nevi “Beyin Fırtınası” estirmeye çalıştım. “Özgür Düşünceler” bölümünde, ağırlıklı olarak devlet kavramı ve bazı hususları irdelemeye çalıştım. “Edebi Yazılar”ımda, şiirden şarkıya, dört farklı ülkeye (tura) dair gezi izlenimlerimden altmış yaşıma kadar görüp öğrenip anladıklarımdan 60 maddelik bir nevi manifesto dahil on üç değişik yazı yer aldı. Birbirleriyle tanışan ve sohbet havasında ölüm, milliyetçilik, cinsellik ve ‘bir grup dindar gencin/insanın hikayesi’ mevzularını konuşan “İki Dost” bir başka bölümü oluşturdu. Son bölüm olan “Kardeşime Mektuplar”da artık unutulmaya yüz tutmuş bir yazım geleneği olan açık mektubu yedi ayrı mektup yazarak ihya etmeye çalıştım.

9.     Yine önceki kitabımdaki gibi Kitapyurdu Doğrudan Yayıncılıkla ve Simya Ajans ile sözleşme yapıldı, kitabın tek erişim ve satış yeri yine internet kitap satış sitesi olan www.kitapyurdu.com ‘dur.

10.  İki kanat misali biri medikal (tıbbi) diğeri paramedikal (tıp dışı) olmak üzere iki kitap birbirini tamamladı ve bütünledi.

11.  Altmış bir yaşımın içindeyken 60 yıllık ömre iki kitap sığdırmak nasip kısmet oldu. Rabbim Allah’a şükrediyorum.

12.  Kitabım on gün zarfında aile eş dost akraba arkadaş dahil 40 adet satıldı. Hepsine ilgi ve duyarlılıkları için teşekkür ediyorum. Kitabımı alan bir dostun kitabını da bu sabah imzaladım. Sizden hassaten istirhamım, emeğe saygı ve değer verme babında en az bir tane alıp okumanız, mümkünse başkalarına da hediye etmeniz ve sosyal medya platformlarında haberdar edip tanıtımına yardımcı olmanızdır. Kitap sipariş linki şu şekildedir;

https://www.kitapyurdu.com/kitap/heybemden-seckiler/720346.html

 

31.05.2025 / İrfan Yalçınkaya